{"id":1180,"date":"2013-04-24T16:58:32","date_gmt":"2013-04-24T16:58:32","guid":{"rendered":"https:\/\/wp.vh20375.vh.net.pl\/index.php\/2013\/04\/24\/polisensoryczna-stymulacja-dzieci-z-gleboka-niepelnosprawnoscia-wedlug-por-roku\/"},"modified":"2013-04-24T16:58:32","modified_gmt":"2013-04-24T16:58:32","slug":"polisensoryczna-stymulacja-dzieci-z-gleboka-niepelnosprawnoscia-wedlug-por-roku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wp.vh20375.vh.net.pl\/index.php\/2013\/04\/24\/polisensoryczna-stymulacja-dzieci-z-gleboka-niepelnosprawnoscia-wedlug-por-roku\/","title":{"rendered":"Polisensoryczna stymulacja dzieci z g\u0142\u0119bok\u0105 niepe\u0142nosprawno\u015bci\u0105 wed\u0142ug P\u00d3R ROKU"},"content":{"rendered":"<p>Program ten opracowa\u0142am na podstawie autorskiego programu p. Hedwig Abel &nbsp;przedstawionego przez J. Kielina&nbsp;<\/p>\n<p>\u017bywio\u0142y: woda, powietrze, ogie\u0144 i ziemia s\u0105 silnymi elementami pobudzaj\u0105cymi aktywno\u015b\u0107 i zmys\u0142y dzieci. W zasadzie nie ma dziecka, kt\u00f3re pozostaje oboj\u0119tne, nie przejawi jakiej\u015b reakcji w obliczu \u017cywio\u0142u.<\/p>\n<p>W przedstawianej przeze mnie publikacji pokazano mo\u017cliwo\u015bci zastosowania element\u00f3w pracy z \u017cywio\u0142ami w czasie zaj\u0119\u0107 z dzie\u0107mi z g\u0142\u0119bokim upo\u015bledzeniem umys\u0142owym. Mo\u017cna je wykorzystywa\u0107 podczas \u201eporannego kr\u0119gu\u201d,, lub organizowa\u0107 osobne zaj\u0119cia z dzie\u0107mi koncentruj\u0105ce si\u0119 tylko na stymulacji tego typu.<\/p>\n<p>Ka\u017cdy rodzaj \u017cywio\u0142u przyporz\u0105dkowuje si\u0119 okre\u015blonej porze roku:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<ul>\n<li>wod\u0119- zimie<\/li>\n<li>ziemi\u0119- wio\u015bnie<\/li>\n<li>ogie\u0144-latu<\/li>\n<li>powietrze- jesieni<\/li>\n<\/ul>\n<p>Zalet\u0105 tej metody jest to, \u017ce mo\u017cna z powodzeniem stosowa\u0107 j\u0105 podczas zaj\u0119\u0107 indywidualnych jak i grupowych.<\/p>\n<p>ZIEMIA<\/p>\n<p>Na co dzie\u0144 nie zdajemy sobie sprawy , jak wa\u017cnym do\u015bwiadczeniem jest nasz kontakt z ziemi\u0105. To z niej czerpi\u0105 si\u0142\u0119 kie\u0142kuj\u0105ce ro\u015bliny, ona nas \u017cywi i ubiera. Jest oparciem dla naszych st\u00f3p, kontakt z ni\u0105 daje poczucie bezpiecze\u0144stwa i stabilno\u015bci. Wielu z naszych podopiecznych, ze wzgl\u0119du na niesprawno\u015b\u0107 ruchow\u0105, rzadko ma okazj\u0119 bezpo\u015brednio dotkn\u0105\u0107 ziemi. Warto czasem spr\u00f3bowa\u0107 po\u0142o\u017cy\u0107 dziecko bezpo\u015brednio na trawie ,piasku, igliwiu. Wi\u0119kszo\u015bci z nich sprawia to rado\u015b\u0107<\/p>\n<p>Do pracy z dzie\u0107mi na zaj\u0119ciach najbardziej nadaje si\u0119 czarna ziemia( mo\u017cemy u\u017cywa\u0107 tej do ro\u015blin doniczkowych) Ziemia ma zdecydowan\u0105 barw\u0119, specyficzny , mocny zapach. Ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 struktur\u0119, wilgotno\u015b\u0107 i temperatur\u0119 dostarcza z\u0142o\u017conych dozna\u0144 dotykowych.. Nie nale\u017cy jednak zmusza\u0107 dzieci do kontaktu z ni\u0105.<\/p>\n<p>Przed zaj\u0119ciami wysypujemy ziemi\u0119 na st\u00f3\u0142 przykryty foli\u0105, lub do miski albo korytka. Dzieci powinny mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 badania jej obiema r\u0119kami, a je\u015bli warunki pozwalaj\u0105, tak\u017ce nogami. Oto niekt\u00f3re z \u0107wicze\u0144, jakie mo\u017cemy wykonywa\u0107 z dzieckiem:<\/p>\n<p>&#8211;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; dotykanie, rozgarnianie<\/p>\n<p>&#8211;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; zakopywanie r\u00f3\u017cnych przedmiot\u00f3w<\/p>\n<p>&#8211;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; nape\u0142nianie pojemnik\u00f3w<\/p>\n<p>&#8211;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; \u201e robienie b\u0142ota\u201d<\/p>\n<p>&#8211;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; wysiewanie nasion i obserwowanie przez kilka nast\u0119pnych dni, jak kie\u0142kuj\u0105<\/p>\n<p>Jednak mankamentem tego typu zaj\u0119\u0107 jest du\u017ce zabrudzenie sto\u0142\u00f3w, dzieci, nauczycieli i ca\u0142ej sali.<\/p>\n<p>OGIE\u0143<\/p>\n<p>Ogie\u0144 ma w sobie olbrzymi\u0105 moc przykuwania uwagi. Nie ma chyba \u017cadnego innego zjawiska fizycznego, kt\u00f3re tak \u017cywo pobudza\u0142oby nasze zainteresowanie. Nawet te dzieci, kt\u00f3r4e na niczym nie potrafi\u0105 zatrzyma\u0107 wzroku, reaguj\u0105 na ogie\u0144 skupieniem. Ziemia wyzwala w dzieciach aktywno\u015b\u0107, ogie\u0144 zmusza je do zatrzymania i bezruchu. Niekt\u00f3re z nich instynktownie boj\u0105 si\u0119 ognia, dlatego wa\u017cne jest, aby podczas zaj\u0119\u0107 z ogniem nauczyciel stwarza\u0142 poczucie bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n<p>Je\u017celi mamy takie mo\u017cliwo\u015bci, pokazujemy dzieciom ogie\u0144 i ognisko przy r\u00f3\u017cnych okazjach. W zwyk\u0142ej pracy terapeutycznej mo\u017cemy u\u017cywa\u0107 \u015bwiec lub blachy wype\u0142nionej ziemi\u0105 , na kt\u00f3rej robimy \u201eognisko\u201d podpalaj\u0105c kartki papieru lub kilka drewienek. Oczywi\u015bcie efekt naszego dzia\u0142ania zostanie wzmocniony je\u015bli zaciemnimy pomieszczenie. \u015awiece stawiamy na stole, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rego siedz\u0105 dzieci. Natomiast \u201eognisko\u201d najlepiej zrobi\u0107 na pod\u0142odze.<\/p>\n<p>Celem tych zaj\u0119\u0107 jest przede wszystkim oswojenie dzieci z ogniem Nasze panowanie nad tym \u017cywio\u0142em demonstrujemy gasz\u0105c \u015bwieczk\u0119 lub ognisko(dmuchni\u0119ciem, wod\u0105).Ukazujemy w\u0142a\u015bciwo\u015bci ognia- jasno\u015b\u0107 i ciep\u0142o, kt\u00f3re daje, ale te\u017c jego niszcz\u0105ca moc. Oczywi\u015bcie podczas wszystkich \u0107wicze\u0144 pami\u0119tamy o bezpiecze\u0144stwie.<\/p>\n<p>POWIETRZE<\/p>\n<p>Jest \u017cywio\u0142em, kt\u00f3rego wszyscy do\u015bwiadczamy. Powietrze jest nam niezb\u0119dne do \u017cycia. Dzieci g\u0142\u0119boko upo\u015bledzone najcz\u0119\u015bciej odczuwaj\u0105 \u201e g\u0142\u00f3d\u201d \u015bwie\u017cego powietrza. Przebywaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie w zamkni\u0119tych pomieszczeniach, na wszelkie zaj\u0119cia s\u0105 dowo\u017cone samochodami, a podczas spacer\u00f3w szczelnie chronione przed skutkami wietrznej pogody.<\/p>\n<p>W pracy z tym \u017cywio\u0142em mo\u017cemy wykorzystywa\u0107 wentylator i suszark\u0119 do w\u0142os\u00f3w. Podmuch powietrza mo\u017ce by\u0107 ciep\u0142y lub zimny, mo\u017cemy te\u017c regulowa\u0107 jego si\u0142\u0119. W czasie zaj\u0119\u0107 dmuchamy na dzieci, rozwiewamy im w\u0142osy, dmuchamy na twarz. Mo\u017cemy r\u00f3wnie\u017c demonstrowa\u0107 dzia\u0142anie powietrza na r\u00f3\u017cne przedmioty: zabawki wisz\u0105ce, wiatraczki, dzwony rurowe, gwizdki, fujarki.<\/p>\n<p>WODA<\/p>\n<p>Woda dzia\u0142a podobnie jak ziemia- bardzo uaktywnia dzieci. Pobudza nie tylko aktywno\u015b\u0107 ruchow\u0105 ale i wokalizacj\u0119. Daje mi\u0142e wra\u017cenia dotykowe, powoduje rozlu\u017anienie mi\u0119\u015bni . \u0141atwo poddaje si\u0119 wszelkim dzia\u0142aniom dzieci- wystarczy niewielki ruch, aby tafla wody zafalowa\u0142a a z ni\u0105 zabawki .Wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzieci bardzo lubi bezpo\u015bredni kontakt z wod\u0105. Mo\u017cemy wykorzysta\u0107 wiele \u0107wicze\u0144:<\/p>\n<ul>\n<li>k\u0105piele<\/li>\n<li>masa\u017ce<\/li>\n<li>moczenie n\u00f3g i r\u0105k<\/li>\n<li>przelewanie wody do r\u00f3\u017cnych pojemnik\u00f3w<\/li>\n<li>zraszanie<\/li>\n<li>zabawy ze \u015bniegiem i lodem<\/li>\n<\/ul>\n<p>Ka\u017cde z wymienionych zaj\u0119\u0107 mo\u017ce urozmaica\u0107 r\u00f3\u017cne formy pracy, mo\u017ce tak\u017ce stanowi\u0107 odr\u0119bny blok.<\/p>\n<p>STOSOWANIE STYMULACJI POLISENSORYCZNEJ WED\u0141UG P\u00d3R ROKU PODCZAS ZAJ\u0118\u0106 \u201e PORANNEGO KR\u0118GU\u201d<\/p>\n<p>Podstaw\u0105 tworzenia programu \u201e porannego kr\u0119gu\u201d jest \u015bwiat przyrody. W rytmie tego \u015bwiata \u017cyjemy, jeste\u015bmy jego cz\u0119\u015bci\u0105. Jest on dla cz\u0142owieka \u017ar\u00f3d\u0142em barw, smak\u00f3w, zapach\u00f3w, wra\u017ce\u0144 dotykowych ,termicznych . Obcuj\u0105c na co dzie\u0144 z przyrod\u0105 do\u015bwiadczamy (zazwyczaj pod\u015bwiadomie) jej pot\u0119gi: ciep\u0142a lub przenikliwego zimna, mi\u0142ego wietrzyku i si\u0142y ogromnej wichury. Ogl\u0105damy palet\u0119 barw: \u015bwie\u017c\u0105 ziele\u0144 wiosny, soczyste kolory lata, pastele jesieni czy biel \u015bniegu .Czujemy zapachy r\u00f3wnie\u017c charakterystyczne dla ka\u017cdej z p\u00f3r roku. Wszystkie te bod\u017ace oddzia\u0142uj\u0105 na nasze samopoczucie.<\/p>\n<p>\u201e Poranny kr\u0105g\u201d nie zast\u0119puje dzieciom naturalnych bod\u017ac\u00f3w p\u0142yn\u0105cych z przyrody, ale wykorzystuje je wkomponowuj\u0105c w proces rewalidacyjny( komunikacja, r\u00f3\u017cnicowanie barw, nauka widzenia itd.)<\/p>\n<p>Pami\u0119ta\u0107 r\u00f3wnie\u017c nale\u017cy, \u017ce celem \u201e porannego kr\u0119gu\u201d powinno by\u0107 spotkanie z drugim cz\u0142owiekiem, czyli prze\u017cycie przyjemne dla obu stron. St\u0105d wynika szereg zada\u0144 dla terapeuty; musimy zrobi\u0107 wszystko , by skoncentrowa\u0107 ca\u0142\u0105 nasz\u0105 uwag\u0119 na osobie , z kt\u00f3r\u0105 si\u0119 spotykamy. Szczeg\u00f3lne znaczenie ma to w momencie, w kt\u00f3rym zbli\u017camy si\u0119 do dziecka i wchodzimy z nim w kontakt wzrokowy i dotykowy (pami\u0119ta\u0107 musimy ,\u017ce wiele o naszym nastroju m\u00f3wi j\u0119zyk cia\u0142a, intonacja g\u0142osu) .&nbsp;&nbsp;<\/p>\n<p>Nie bez znaczenia jest r\u00f3wnie\u017c utrzymanie podczas zaj\u0119\u0107 pewnej rytualizacji czynno\u015bci. Wprowadza ona porz\u0105dek, przewidywalno\u015b\u0107 . Stymulacja bez rytualizacji mo\u017ce wprowadzi\u0107 chaos, co poci\u0105gnie za sob\u0105 zamkni\u0119cie na kontakt.<\/p>\n<p>Stymulacja polisensoryczna obejmuje , jak sama nazwa m\u00f3wi, aktywizacj\u0119 wszystkich zmys\u0142\u00f3w. Przedstawi\u0119 propozycje oddzia\u0142ywa\u0144 na ka\u017cdy z nich:<\/p>\n<p>WZROK<\/p>\n<p>Du\u017ce znaczenie w odbiorze wzrokowym maj\u0105 barwy. Kolory budz\u0105 uczucia, o\u017cywiaj\u0105, pobudzaj\u0105 lub uspokajaj\u0105. Przy zaburzeniach m\u00f3zgowo-organicznych kolor czerwony i \u017c\u00f3\u0142ty oddzia\u0142uj\u0105 og\u00f3lnie na uaktywnienie si\u0119 uczu\u0107, a b\u0142\u0119kitny i zielony daj\u0105 poczucie koncentracji, zadowolenia i r\u00f3wnowagi. Kolor bia\u0142y przekazuje spok\u00f3j. Ka\u017cdej porze roku zosta\u0142 przypisany inny kolor:<\/p>\n<ul>\n<li>lato to kolor czerwony &#8211; jest pobudzaj\u0105cy, a nawet agresywny (ogie\u0144) , zwi\u0119ksza energi\u0119 \u017cyciow\u0105<\/li>\n<li>jesie\u0144 to barwa \u017c\u00f3\u0142ta \u2013kolorowe li\u015bcie, dojrza\u0142e owoce, kolor ten przekazuje ciep\u0142e uczucia, weso\u0142o\u015b\u0107, a przy stanach l\u0119kowych mo\u017ce dzia\u0142a\u0107 \u0142agodz\u0105co&nbsp;<\/li>\n<li>zima to biel i b\u0142\u0119kit- kolory te wyciszaj\u0105, uspokajaj\u0105, przypominaj\u0105 zimowy ch\u0142\u00f3d<\/li>\n<li>wiosna to kolor zielony &#8211; kt\u00f3ry \u0142agodzi, powoduje zadowolenie, odpr\u0119\u017ca<\/li>\n<\/ul>\n<p>Manipulacja barwami odbywa si\u0119 poprzez zmian\u0119 wystroju ca\u0142ego pomieszczenia, w kt\u00f3rym prowadzimy zaj\u0119cia. Mo\u017cemy operowa\u0107 \u201e czystym\u201d&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n<p>kolorem jak i jego odcieniami. Wykorzystujemy do tego celu tkaniny, papier, bibu\u0142y , baloniki i inne przedmioty w okre\u015blonym kolorze. Je\u015bli istnieje taka mo\u017cliwo\u015b\u0107 mo\u017cemy u\u017cywa\u0107 przezroczystych kawa\u0142k\u00f3w tkanin do zabaw z dzieckiem.<\/p>\n<p>Wa\u017cnym elementem \u201eporannego kr\u0119gu\u201d jest ciemno\u015b\u0107. Silnie pobudza emocje, mo\u017ce budzi\u0107 l\u0119k. Dzi\u0119ki ciemno\u015bci wyra\u017aniej dostrzegany jest ka\u017cdy element otoczenia, kt\u00f3ry ni\u0105 nie jest(p\u0142omie\u0144 zapalonej przez nas \u015bwiecy daje nie tylko \u015bwiat\u0142o, ale i poczucie bezpiecze\u0144stwa, panowania nad ciemno\u015bci\u0105).<\/p>\n<p>W\u0118CH<\/p>\n<p>Zapachy, podobnie jak kolory, oddzia\u0142uj\u0105 w swoisty spos\u00f3b na nasz\u0105 psychik\u0119.<\/p>\n<p>Do konkretnej pory roku przyporz\u0105dkowano inny zapach ( kilka kropel olejku zapachowego wlewamy do lampki zapachowej oraz dodajemy do olejku u\u017cywanego do masa\u017cu d\u0142oni:<\/p>\n<p>&#8211; latem u\u017cywamy zapachu r\u00f3\u017canego- dzia\u0142a on koj\u0105co, \u0142agodzi z\u0142o\u015b\u0107, gniew, bezsenno\u015b\u0107, pomaga roz\u0142adowa\u0107 stres<\/p>\n<p>&#8211; jesieni\u0105-u\u017cywamy lawendy, kt\u00f3ra \u0142agodzi napi\u0119cia, uspokaja, wzmacnia<\/p>\n<p>&#8211; zim\u0105 -mi\u0119ty ,kt\u00f3ra ma w\u0142a\u015bciwo\u015bci wzmacniaj\u0105ce i rozlu\u017aniaj\u0105ce, udra\u017cnia te\u017c drogi oddechowe<\/p>\n<p>&#8211; wiosn\u0105 u\u017cywamy dzia\u0142aj\u0105cego antyseptycznie olejku cytrynowego, kt\u00f3ry pobudza apetyt i o\u017cywia<\/p>\n<p>SMAK<\/p>\n<p>Bod\u017ace smakowe r\u00f3wnie\u017c zmieniaj\u0105 si\u0119 cyklicznie. Celem wprowadzenia ich nie jest nauka jedzenia, ale dostarczenie dziecku przyjemno\u015bci wynikaj\u0105cej ze smakowania :<\/p>\n<p>&#8211; wiosn\u0105 podaje si\u0119 dzieciom gorzko-kwa\u015bn\u0105 cytryn\u0119 posypan\u0105 cukrem<\/p>\n<p>&#8211; latem- s\u0142odk\u0105 wi\u015bniow\u0105 konfitur\u0119<\/p>\n<p>-jesieni\u0105- mi\u00f3d i krem orzechowy<\/p>\n<p>-zim\u0105- talarki mi\u0119towe w czekoladzie<\/p>\n<p>S\u0141UCH<\/p>\n<p>Ka\u017cdej porze roku przyporz\u0105dkowany jest instrument b\u0119d\u0105cy \u017ar\u00f3d\u0142em bod\u017ac\u00f3w d\u017awi\u0119kowo-wibracyjnych:<\/p>\n<p>-latem- gong i grzechotka z piaskiem<\/p>\n<p>-jesieni\u0105-gra wiatru na dzwonach rurowych<\/p>\n<p>-zim\u0105- dzwonki i tr\u00f3jk\u0105t<\/p>\n<p>-wiosn\u0105- b\u0119benek<\/p>\n<p>Silne wibracje tych instrument\u00f3w wspomagaj\u0105 odbi\u00f3r fal akustycznych. Pocz\u0105tkowo u\u017cywa si\u0119 tych instrument\u00f3w blisko cia\u0142a dziecka tak, aby mog\u0142o poczu\u0107 wibracje, a potem \u017ar\u00f3d\u0142o d\u017awi\u0119ku stopniowo si\u0119 oddala.<\/p>\n<p>DOTYK<\/p>\n<p>Receptory dotyku znajduj\u0105 si\u0119 na powierzchni ca\u0142ej sk\u00f3ry dziecka, kt\u00f3ra odbiera ucisk, dotyk, wibracje, temperatur\u0119, b\u00f3l. Podstawow\u0105 propozycj\u0105 stymulacji dotykowej jest masa\u017c d\u0142oni. Towarzyszy jemu piosenka i charakterystyczny zapach olejku .Nasz dotyk powinien by\u0107 przekonuj\u0105cy i precyzyjny, powinni\u015bmy przekazywa\u0107 nim pozytywne nastawienie i poczucie bezpiecze\u0144stwa ( nasze r\u0119ce nie mog\u0105 by\u0107 ani zbyt twarde, ani zbyt delikatne). Bod\u017ace dotykowe maj\u0105 szczeg\u00f3lne znaczenie dla uczni\u00f3w niedowidz\u0105cych. Poprzez masowanie dzieci zaczynaj\u0105 \u201e odczuwa\u0107\u201d swoje r\u0119ce: ich ciep\u0142o, g\u0142adko\u015b\u0107 sk\u00f3ry .<\/p>\n<p>W ka\u017cdej porze roku mo\u017cemy uczy\u0107 dziecka innej samog\u0142oski, kt\u00f3ra b\u0119dzie stanowi\u0107 odpowied\u017a dziecka na wywo\u0142anie jego imienia( latem-\u201ei\u201d, jesieni\u0105 \u201ee\u201d, zim\u0105 \u201ea\u201d, wiosn\u0105 \u201eo\u201d).<\/p>\n<p>Ka\u017cd\u0105 por\u0119 roku charakteryzuje inny \u017cywio\u0142. Ogie\u0144, wiatr, woda i ziemia s\u0105 bardzo cennymi bod\u017acami, poniewa\u017c maj\u0105 charakter polisensoryczny Ogie\u0144 to bodziec wzrokowy, ale daje ciep\u0142o, s\u0142yszymy trzask p\u0142omieni. Wiatr odczuwamy na sk\u00f3rze, ale s\u0142yszymy te\u017c jego \u015bwist , widzimy jego dzia\u0142anie. Mo\u017cemy us\u0142ysze\u0107 plusk wody, ogl\u0105da\u0107 j\u0105, poczu\u0107 krople deszczu, ch\u0142\u00f3d lodu. Ziemi\u0119 widzimy, czujemy jej zapach, dzia\u0142a na zmys\u0142 dotyku.<\/p>\n<p>SCHEMATYCZNY PRZEBIEG ZAJ\u0118\u0106<\/p>\n<p>1.Zapalenie lampki zapachowej (zapach olejku dostosowany do odpowiedniej pory roku0<\/p>\n<p>2.Wymienianie imion dzieci, zwr\u00f3cenie uwagi na zapach oraz cechy ognia-obej\u015bcie z lampk\u0105 kr\u0119gu<\/p>\n<p>3. Masa\u017c d\u0142oni oliwk\u0105 zapachow\u0105, \u015bpiewanie piosenki powitalnej ( na melodi\u0119 \u201ePanie Janie\u201d \u015bpiewamy s\u0142owa \u201e Witaj&#8230;.(imi\u0119 dziecka)-2x, jak si\u0119 masz-2x,wszyscy Ci\u0119 lubimy-2x, b\u0105d\u017a w\u015br\u00f3d nas-2x)<\/p>\n<p>4. Kr\u00f3tkie opowiadanie o danej porze roku- mo\u017cemy eksponowa\u0107 ciekawostki przyrodnicze zwi\u0105zane z dan\u0105 por\u0105 (wiosn\u0105 podlewanie ro\u015blin wysianych w doniczkach, jesieni\u0105 obejrze\u0107 li\u015bcie, kasztany, \u017co\u0142\u0119dzie, zim\u0105- \u015bnieg)<\/p>\n<p>5. Spotkanie z \u017cywio\u0142em:<\/p>\n<ul>\n<li>wiosn\u0105 rozcieramy dzieciom glin\u0119 na d\u0142oniach- najpierw jest mokra, \u015bliska i zimna, a p\u00f3\u017aniej ciep\u0142a, szorstka i krucha<\/li>\n<li>latem zapalamy kilka \u015bwiec lub lampion, opowiadamy o ogniu i pokazujemy jego w\u0142a\u015bciwo\u015bci, na koniec zdmuchujemy go lub zalewamy wod\u0105<\/li>\n<li>jesieni\u0105 wentylatorem rozwiewamy suche li\u015bcie, poruszamy tkaninami na \u015bcianach i suficie albo zabawkami, rozwiewamy w\u0142osy dzieciom<\/li>\n<li>zim\u0105 demonstrujemy wod\u0119 w stanie ciek\u0142ym i zamarzni\u0119tym, dzieci dotykaj\u0105 lodu, kt\u00f3ry jest twardy, \u015bliski, zimny i mokry<\/li>\n<\/ul>\n<p>6.&nbsp;Demonstracja instrumentu muzycznego- gra nauczyciel i, w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci dzieci<\/p>\n<p>7. Zak\u0142adanie na g\u0142owy dzieci kolorowych chust(kolor dostosowany do pory roku)- dziecko samo lub z pomoc\u0105 \u015bci\u0105ga chust\u0119 z g\u0142owy<\/p>\n<p>8. Zaciemnienie sali: szukanie z zapalon\u0105 lampk\u0105 dzieci, w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci wywo\u0142ane dziecko odpowiada okre\u015blon\u0105 g\u0142osk\u0105 na d\u017awiek swego imienia<\/p>\n<p>9. Lampa nadfioletowa- w ciemno\u015bciach i w nadfioletowym \u015bwietle pokazujemy fosforyzuj\u0105ce zabawki, materia\u0142y cz\u0119\u015bci garderoby<\/p>\n<p>10. Bod\u017ace smakowe- podajemy smako\u0142yki przewidziane dla danej pory rok.<\/p>\n<p>11. Gaszenie lampki<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\">Opracowanie: oligofrenopedgog mgr Beata Nowicka<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Program ten opracowa\u0142am na podstawie autorskiego programu p. Hedwig Abel &nbsp;przedstawionego przez J. Kielina&nbsp; \u017bywio\u0142y: woda, powietrze, ogie\u0144 i ziemia [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[16],"tags":[],"class_list":["post-1180","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-joomla"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wp.vh20375.vh.net.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1180","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wp.vh20375.vh.net.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wp.vh20375.vh.net.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.vh20375.vh.net.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.vh20375.vh.net.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1180"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wp.vh20375.vh.net.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1180\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wp.vh20375.vh.net.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1180"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.vh20375.vh.net.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1180"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.vh20375.vh.net.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1180"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}