Rysunek jako efekt dzia\u0142a\u0144 cz\u0142owieka mo\u017ce by\u0107 wa\u017cnym \u017ar\u00f3d\u0142em informacji o jego autorze. Stanowi graficzn\u0105 posta\u0107 wypowiedzi ludzkiej odzwierciedlaj\u0105c\u0105 procesy intelektualne i emocjonalne autora oraz jego mo\u017cliwo\u015bci manualne.<\/p>\n
W spontanicznych rysunkach dziecko przedstawia to, co wie, o czym my\u015bli i marzy. Rysuj\u0105c mo\u017cna kreowa\u0107 \u015bwiat swych prze\u017cy\u0107, fantazji, dokonywa\u0107 projekcji w\u0142asnej osobowo\u015bci.<\/p>\n
Rysunki dzieci i m\u0142odzie\u017cy s\u0105 bardzo dobrym materia\u0142em do psychologicznej analizy, zawieraj\u0105 bowiem bogactwo element\u00f3w dotycz\u0105cych formy, tre\u015bci i koloru. Szczeg\u00f3lne znaczenie diagnostyczne w badaniu dzieci i m\u0142odzie\u017cy ma rysunek postaci ludzkiej. \u201e… dziecko rysuj\u0105c cz\u0142owieka, kieruje si\u0119 nie wyobra\u017ani\u0105 wzrokow\u0105 lub sprawno\u015bci\u0105 manualn\u0105 , ale przede wszystkim wiedz\u0105 i posiadanymi poj\u0119ciami. Dziecko rysuje to , co wie, a nie to, co widzi.\u201d (Hornowski.B.1982 s.6 )<\/p>\n
Rozumienie \u015bwiata zale\u017cy od rozwoju proces\u00f3w poznawczych, posiadanej wiedzy, do\u015bwiadcze\u0144 i stosunku emocjonalnego do otoczenia. Osoby upo\u015bledzone umys\u0142owo na skutek globalnego zaburzenia proces\u00f3w intelektualnych, nie s\u0105 w stanie odzwierciedla\u0107 rzeczywisto\u015bci w spos\u00f3b adekwatny. Zamierzeniem pracy jest ukazanie cech formalnych rysunku postaci ludzkiej wykonanego przez m\u0142odzie\u017c upo\u015bledzon\u0105 umys\u0142owo w stopniu umiarkowanym. Nie b\u0119dzie to ocena rozwoju intelektualnego poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b, ale grupowa analiza cech formalnych rysunk\u00f3w postaci ludzkiej ukazuj\u0105ca wp\u0142yw globalnego deficytu poznawczego na wykonane prace. Poddaj\u0105c analizie formalnej rysunki postaci mo\u017cna podj\u0105\u0107 pr\u00f3b\u0119 ustalenia, co na danym poziomie rozwoju intelektualnego dziecko wie i w jaki spos\u00f3b przekazuje to w wypowiedzi plastycznej.<\/p>\n
1.Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 plastyczna dzieci<\/span><\/p>\n W przeciwie\u0144stwie do tw\u00f3rcy doros\u0142ego, dziecko nie zna warsztatu , ani rzemios\u0142a tworzenia. Dla dziecka najistotniejszy jest proces powstawania pracy, a nie ostateczny wynik. Dziecko z natury jest tw\u00f3rc\u0105, bowiem adaptacja jego do \u015bwiata nast\u0119puje w spos\u00f3b progresywny i ci\u0105g\u0142y, dzi\u0119ki mechanizmom przyswajania i przystosowania. Na\u015bladuj\u0105c zdobywa okre\u015blony zas\u00f3b wiedzy i sposoby post\u0119powania, ale na\u015bladownictwo to ma zawsze charakter osobistej interpretacji element\u00f3w rzeczywisto\u015bci, a nie tylko biernego odtwarzania wzorc\u00f3w. \u201eTw\u00f3rcza aktywno\u015b\u0107 dziecka zyskuje sw\u00f3j istotny sens biologiczny w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki tej \u017cyciowej potrzebie wzrastania, ca\u0142kowicie zwr\u00f3conego ku przysz\u0142o\u015bci i b\u0119d\u0105cego przekraczaniem samego siebie.\u201d (Gloton.R., Clero.C.,1976 s.58) Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 plastyczna jest zjawiskiem spontanicznej i ekspresyjnej dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka, stanowi zabaw\u0119 tw\u00f3rcz\u0105, kt\u00f3ra dla ludzi doros\u0142ych jest \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy o samym autorze. Analiza rysunk\u00f3w dzieci\u0119cych wykazuje, \u017ce ich tre\u015b\u0107 i forma zmieniaj\u0105 si\u0119 wraz z dojrzewaniem intelektualnym. Pierwsze kompozycje plastyczne to abstrakcje, b\u0119d\u0105ce odzwierciedleniem ma\u0142o skoordynowanych ruch\u00f3w r\u0119ki .Z chwil\u0105 rozpocz\u0119cia kontroli nad ruchami d\u0142oni powstaj\u0105 kszta\u0142ty i ich kompozycje. Pierwszym motywem w rysunku tematycznym staje si\u0119 cz\u0142owiek, a \u015bci\u015blej bior\u0105c jego posta\u0107. Dopiero kolejnym etapem jest tworzenie pejza\u017cy, martwej natury i scen rodzajowych.<\/p>\n Dziecko rozwija si\u0119 dynamicznie \u2013 dojrzewa, wraz z nim zmienia si\u0119 \u2013 dojrzewa jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107. Na proces tw\u00f3rczy sk\u0142ada si\u0119 szereg czynno\u015bci psychicznych i manualnych, mniej lub bardziej u\u015bwiadomionych, do kt\u00f3rych zalicza si\u0119 wiedz\u0119, wyobra\u017ani\u0119, emocje i motywacj\u0119. W wyniku dzia\u0142ania tych czynnik\u00f3w dochodzi do rzutowania osobowo\u015bci autora. Ekspresja dzieci\u0119ca ma charakter odkrywczy i kreacyjny, uczestnicz\u0105 w niej poszczeg\u00f3lne receptory (wzroku, s\u0142uchu, dotyku), aktywizuj\u0105 si\u0119 procesy poznawcze tj. spostrzeganie, pami\u0119\u0107, uwaga, my\u015blenie i wyobra\u017ania, oraz procesy emocjonalno- wolicjonalne. Z tych powod\u00f3w w\u0142a\u015bnie wytwory prac dzieci\u0119cych stanow\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142o wiedzy o nich i mog\u0105 by\u0107 traktowane jako narz\u0119dzia do okre\u015blania poziomu rozwoju intelektualnego i emocjonalnego.<\/p>\n 2. Rysunek postaci ludzkiej w poszczeg\u00f3lnych etapach rozwoju dziecka w badaniach B. Hornowskiego<\/span><\/p>\n W miar\u0119 dojrzewania i wzrastania dziecka zmienia si\u0119 spos\u00f3b widzenia i odczuwania rzeczywisto\u015bci we wszystkich jej aspektach, tak\u017ce i w zakresie tw\u00f3rczo\u015bci plastycznej. W swoich pracach, stawiaj\u0105c jakby krok za krokiem, ukazuje takie widzenie \u015bwiata, na jakie pozwala mu poziom wiedzy i indywidualne mo\u017cliwo\u015bci. Nie spos\u00f3b okre\u015bli\u0107 dok\u0142adnie, w kt\u00f3rym momencie ko\u0144czy, a w kt\u00f3rym zaczyna si\u0119 kolejny etap, poniewa\u017c rozw\u00f3j aktywno\u015bci tw\u00f3rczej jest permanentny, ale u ka\u017cdego przebiega indywidualnie. W literaturze dotycz\u0105cej tw\u00f3rczo\u015bci plastycznej dzieci podejmowano liczne pr\u00f3by periodyzacji w celu ustalenia, istotnych, charakterystycznych cech tej\u017ce aktywno\u015bci, w okre\u015blonych przedzia\u0142ach wiekowych. Ze wzgl\u0119du na kompleksow\u0105 i dog\u0142\u0119bn\u0105 analiz\u0119 ca\u0142okszta\u0142tu tw\u00f3rczo\u015bci plastycznej dzieci i m\u0142odzie\u017cy popart\u0105 wieloletnimi badaniami szerzej om\u00f3wiony zostanie podzia\u0142 dokonany przez B. Hornowskiego opisuj\u0105cy cztery fazy rozwojowe. Szczeg\u00f3\u0142owo\u015b\u0107 i wnikliwy opis cech charakterystycznych dla poszczeg\u00f3lnych etap\u00f3w rozwoju tw\u00f3rczo\u015bci z uwzgl\u0119dnieniem rozwoju rysunku postaci ludzkiej, zawartych w tym podziale jest bardzo istotna dla potrzeb niniejszego opracowania.<\/p>\n OKRES BAZGROT-DO OKO\u0141O 3 ROKU ZYCIA<\/strong><\/span><\/p>\n Trudno ustali\u0107 dok\u0142adny wiek , w kt\u00f3rym dziecko dokonuje pierwszych pr\u00f3b plastycznych .Ogromny wp\u0142yw na to maj\u0105 postawy os\u00f3b z najbli\u017cszego otoczenia szczeg\u00f3lnie rodzic\u00f3w i rodze\u0144stwa. Badania wykazuj\u0105, \u017ce dziecko zaczyna bazgra\u0107 w wieku oko\u0142o 2 lat i trwa to do oko\u0142o 4 roku \u017cycia. Bazgranie jest wyrazem fizycznego i umys\u0142owego rozwoju. Zdarza si\u0119, \u017ce dziecko bazgrze nie patrz\u0105c na kartk\u0119. Pierwsze kreski powstaj\u0105 mechanicznie, dzi\u0119ki rytmicznym ruchom r\u0119ki, bez kontroli wzroku .Dziecko w pocz\u0105tkach rysunku pasjonuje si\u0119 fizycznym ruchem r\u0119ki, dopiero p\u00f3\u017aniej dostrzega zmiany zachodz\u0105ce pod jego wp\u0142ywem. Oko\u0142o 3 roku \u017cycia, w bazgrotach mo\u017cna doszukiwa\u0107 si\u0119 podobie\u0144stw do przedmiot\u00f3w, kt\u00f3re ono widzi i chce narysowa\u0107. Pierwsze rysunki, to zwykle zygzaki wykonane ruchem ca\u0142ego ramienia, z czasem linie staj\u0105 si\u0119 mniejsze, pojawiaj\u0105 si\u0119 spiralne wzory. Kiedy dziecko bardziej opanuje ruchy r\u0119ki powstaj\u0105 linie pionowe, poziome i ko\u0142a.<\/p>\n W tej fazie rozwoju \u201e..dziecko nie ma \u017cadnych tw\u00f3rczych intencji poza wykonaniem spontanicznych ruch\u00f3w o\u0142\u00f3wkiem na papierze.\u201d ( Hornowski.B.1982 s.115) Nie potrafi ono odda\u0107 form \u015bwiata, kt\u00f3ry obserwuje, kre\u015bli linie krzy\u017cuj\u0105ce si\u0119 w dowolny spos\u00f3b. Oko\u0142o 3 roku \u017cycia dziecko zaczyna nazywa\u0107 swoje bazgroty, chocia\u017c jeszcze cz\u0119sto zmienia okre\u015blenie tre\u015bci rysunku.<\/p>\n OKRES PRZEDSZKOLNY- OD 3 DO 6 LAT \u017bYCIA FAZA PRZEDSCHEMATYCZNA<\/strong><\/span><\/p>\n Oko\u0142o 4 roku \u017cycia dziecko zaczyna pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 bazgrot\u0105 przedmiotow\u0105. Z chwil\u0105 zamkni\u0119cia ko\u0142a, po dodaniu kilku kresek powstaje pierwszy portret postaci. W pierwszym etapie dominuje forma przej\u015bciowa nosz\u0105ca cechy bazgroty przedmiotowej i jednocze\u015bnie schemat\u00f3w konturowych. Jest to forma postaci ludzkiej pozwalaj\u0105ca na jej identyfikacj\u0119. Tu\u0142\u00f3w \u0142\u0105czy si\u0119 bezpo\u015brednio z g\u0142ow\u0105 i ko\u0144czynami. G\u0142owa jest najwa\u017cniejsz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 rysunku , ma kszta\u0142t ko\u0142a lub kwadratu. Owal ust zaczyna pojawia\u0107 si\u0119 dopiero w rysunkach sze\u015bciolatk\u00f3w, nie ma rysunku warg. Nos przedstawiany jest w jednym wymiarze za pomoc\u0105 pionowej kreski lub jako dwie kropki imituj\u0105ce otwory nosowe. Na tym etapie rozwoju dziecko nie potrafi wyodr\u0119bni\u0107 element\u00f3w budowy oka, pomija wiele szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, nie rysuje brwi i rz\u0119s. Pocz\u0105tkowo oczy rysowane s\u0105 jako dwa punkty, z czasem pojawia si\u0119 owalny kontur oka. Ko\u0144czyny maj\u0105 kszta\u0142t prostej kreski, a od 4 roku \u017cycia przypominaj\u0105 prostok\u0105ty. Pod koniec wieku przedszkolnego pojawiaj\u0105 si\u0119 rysunki palc\u00f3w d\u0142oni, ale ilo\u015b\u0107 ich jest bardzo r\u00f3\u017cna. Postaci ludzkie s\u0105 sztywne i nieruchome, nie maj\u0105 zachowanych proporcji. Dzieci wyodr\u0119bniaj\u0105 najwa\u017cniejsze elementy postaci: g\u0142ow\u0119, ko\u0144czyny i brzuch, ale cz\u0119sto jeszcze nie lokalizuj\u0105 tych element\u00f3w prawid\u0142owo. Trudno r\u00f3wnie\u017c rozpozna\u0107 czy postacie maj\u0105 ubi\u00f3r, czy te\u017c nie, poniewa\u017c dziecko tworzy zasadnicze rusztowanie, nie uwzgl\u0119dniaj\u0105c poszczeg\u00f3lnych cz\u0119\u015bci garderoby. Przedstawiane postacie ludzkie, to osoby z najbli\u017cszego otoczenia lub bohaterowie bajek.<\/p>\n OKRES WCZESNOSZKOLNY, OD 7 DO 11 LAT \u017bYCI FAZA SCHEMATU<\/span><\/strong><\/p>\n Pod koniec wieku przedszkolnego dziecko umie ju\u017c narysowa\u0107 cz\u0142owieka i ma sw\u00f3j charakterystyczny schemat rysowania. Z roku na rok na skutek rozwoju umys\u0142owego i fizycznego ulepsza ten schemat i umieszcza wi\u0119cej szczeg\u00f3\u0142\u00f3w. Kszta\u0142ty postaci coraz bardziej przypominaj\u0105 elementy budowy cia\u0142a ludzkiego. Dziecko potrafi graficznie rozr\u00f3\u017cni\u0107 p\u0142e\u0107 i wiek postaci. Elementy i cz\u0119\u015bci cia\u0142a s\u0105 lokalizowane i scalane prawid\u0142owo. G\u0142owa zaczyna przybiera\u0107 sw\u00f3j charakterystyczny kszta\u0142t, a twarz z okr\u0105g\u0142ej przyjmuje form\u0119 bardziej wyd\u0142u\u017con\u0105. Zaznacza si\u0119 tendencja do naturalistycznego przedstawiania ust, kresk\u0119 zast\u0119puje owal z lekkim zarysem warg. Nos rysowany jest jako kreska, ale w dw\u00f3ch wymiarach, gdy\u017c linia pionowa za\u0142amuje si\u0119 w kierunku poziomym. W rysunku oczu pojawiaj\u0105 si\u0119 brwi i rz\u0119sy, kontur za\u015b jest ju\u017c typowym odzwierciedleniem kszta\u0142tu . W rysunku ko\u0144czyn widoczne s\u0105 zasadnicze zmiany \u2013 dziecko zaznacza stawy kolanowe i \u0142okciowe. Ilo\u015b\u0107 palc\u00f3w przedstawiona jest zawsze prawid\u0142owo. Stopy rysowane s\u0105 z profilu. Obserwuje si\u0119 pierwsze pr\u00f3by zaznaczania ramion bioder i pasa. Szyja wyodr\u0119bniona jest ju\u017c w wi\u0119kszo\u015bci rysunk\u00f3w, w prymitywnej formie dw\u00f3ch pionowych kresek. Doskonali si\u0119 spos\u00f3b przedstawiania ubioru, og\u00f3lny kontur zast\u0119puj\u0105 dwie cz\u0119\u015bci ubrania. W tym okresie ujawnia si\u0119 tendencja do rysowania postaci z profilu w przeciwie\u0144stwie do poprzedniej fazy, gdzie najch\u0119tniej rysowano cz\u0142owieka en face. Posta\u0107 ukazywana jest statycznie, cho\u0107 w wielu przypadkach dostrzegalne s\u0105 pocz\u0105tki wyra\u017cania ruchu na przyk\u0142ad r\u0119ce umieszczone s\u0105 poziomo w stosunku do cia\u0142a. Post\u0119p w odniesieniu do dynamiki postaci ludzkiej koreluje z doskonaleniem si\u0119 ca\u0142ego schematu. Stopniowo na bazie obserwacji, nabytych do\u015bwiadcze\u0144 i wiedzy rysunek coraz bardziej si\u0119 ulepsza.<\/p>\n OKRES STARSZEGO WIEKU SZKOLNEGO, OD 11 DO 15 LAT \u017bYCIA FAZA REALIZMU<\/span><\/strong><\/p>\n Dziecko w tym okresie rozwoju posiada ju\u017c do\u015b\u0107 bogat\u0105 wiedz\u0119 o otaczaj\u0105cym \u015bwiecie, wi\u0119ksze do\u015bwiadczenia i umiej\u0119tno\u015bci manualne. Do tej pory pos\u0142ugiwa\u0142o si\u0119 w\u0142asnymi schematami, kt\u00f3re by\u0142y jego w\u0142asnym wytworem. Obecnie chce rysowa\u0107 tak jak widzi. W dalszym ci\u0105gu opiera si\u0119 na schematach utrwalonych w poprzednich etapach \u017cycia, ale je doskonali zbli\u017caj\u0105c si\u0119 stopniowo do naturalistycznego ujmowania postaci i przedmiotu. Rysunki postaci ludzkiej wykonywane s\u0105 z du\u017c\u0105 dok\u0142adno\u015bci\u0105, z zachowaniem proporcji wszystkich element\u00f3w. Z owalu wy\u0142ania si\u0119 kszta\u0142t g\u0142owy, ukazuje si\u0119 broda i podbr\u00f3dek. .Usta nabieraj\u0105 prawid\u0142owych kszta\u0142t\u00f3w, zaznaczone s\u0105 wargi. Pod koniec omawianej fazy nos rysowany jest w dw\u00f3ch wymiarach. Oczy sprawiaj\u0105 dziecku wiele problem\u00f3w ,chce ono, \u017ceby wygl\u0105da\u0142y naturalnie, ale nie umie jeszcze ukaza\u0107 tego. Rysuje brwi i rz\u0119sy, w niekt\u00f3rych pracach widoczne s\u0105 \u017arenice. Nie ma ju\u017c postaci pozbawionych szyi. Prosty kontur ko\u0144czyn zostaje zast\u0105piony bardziej z\u0142o\u017conym zawieraj\u0105cym wszystkie elementy budowy anatomicznej. Kszta\u0142t i rozmiar ko\u0144czyn jest prawid\u0142owy ,a zaznaczone w nich stawy s\u0105 zal\u0105\u017ckiem uruchomienia postaci. Ubi\u00f3r utrudnia dok\u0142adn\u0105 analiz\u0119 tu\u0142owia, widoczny staje si\u0119 post\u0119p w rysowaniu bioder i bark\u00f3w. Rozw\u00f3j rysunku ubioru osi\u0105ga maksymalny poziom, ubi\u00f3r wype\u0142nia luki wynikaj\u0105ce z niedoskona\u0142o\u015bci techniki rysowania. Postacie zr\u00f3\u017cnicowane s\u0105 pod wzgl\u0119dem p\u0142ci, a str\u00f3j dobierany jest zgodnie z wiekiem i zawodem. W ustawieniu postaci istnieje du\u017ca r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107, dominuje profil, mo\u017cna spotka\u0107 te\u017c postacie przedstawione od ty\u0142u, najcz\u0119\u015bciej s\u0105 one dynamiczne-wyra\u017caj\u0105 ruch.<\/p>\n 3. Charakterystyka os\u00f3b niepe\u0142nosprawnych intelektualnie w stopniu umiarkowanym.<\/span><\/p>\n Osoby upo\u015bledzone umys\u0142owo zaklasyfikowane wed\u0142ug tego samego stopnia nie tworz\u0105 jednorodnej grupy. Bardzo r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 cechami indywidualnymi, ale tak\u017ce specyficznymi postaciami klinicznymi powsta\u0142ych zaburze\u0144.<\/p>\n Upo\u015bledzeni umys\u0142owo w stopniu umiarkowanym, to osoby z ilorazem inteligencji 35-40 \u201355. \u201eJako osoby doros\u0142e nie przekraczaj\u0105 poziomu rozwoju intelektualnego 8-letniego dziecka. Pod wzgl\u0119dem dojrza\u0142o\u015bci spo\u0142ecznej osi\u0105gaj\u0105 poziom dziesi\u0119ciolatka, r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 jednak od dziecka w tym wieku wi\u0119kszym do\u015bwiadczeniem \u017cyciowym, bowiem gdy osi\u0105gaj\u0105 ten poziom, s\u0105 zazwyczaj doro\u015bli.\u201d ( Kirejczyk. K. 1981 s.110 )Gorzej, bo mniej dok\u0142adnie spostrzegaj\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107- jest to wynikiem znacznego uszkodzenia centralnego uk\u0142adu nerwowego i wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych schorze\u0144. Spostrzeganie przebiega wolno, a zakres spostrze\u017ce\u0144 jest w\u0105ski, bowiem dotycz\u0105 one tylko tych przedmiot\u00f3w i czynno\u015bci, kt\u00f3re budz\u0105 ich \u017cywe zainteresowanie z racji koloru lub wielko\u015bci. Cechuje ich uwaga mimowolna, nietrwa\u0142a i zmienna, koncentracja uwagi jest s\u0142aba. Wyobra\u017cenia maj\u0105 charakter konkretny i odtw\u00f3rczy. W du\u017cym stopniu zaburzona jest pami\u0119\u0107 zar\u00f3wno \u015bwie\u017ca jak i trwa\u0142a, dominuje pami\u0119\u0107 mechaniczna, nietrwa\u0142a. Bardzo rzadko potrafi\u0105 zapami\u0119ta\u0107 i odtworzy\u0107 informacje, pojawiaj\u0105 si\u0119 zmy\u015blenia. Na s\u0142abym poziomie jest zapami\u0119tywanie tre\u015bci powi\u0105zanych logicznie. U upo\u015bledzonych w tym stopniu wyst\u0119puj\u0105 ogromne trudno\u015bci w tworzeniu poj\u0119\u0107. Ujmuj\u0105 oni tylko podobie\u0144stwa i r\u00f3\u017cnice wynikaj\u0105ce z zewn\u0119trznych cech przedmiot\u00f3w podaj\u0105c definicje u\u017cytkowe. Nie potrafi\u0105 tworzy\u0107 poj\u0119\u0107 abstrakcyjnych. My\u015blenie pozostaje na poziomie przedoperacyjnym i ma charakter konkretno – obrazowy. Obserwuje si\u0119 sztywny tok my\u015blenia i schematyzm my\u015blowy, brak jest zdolno\u015bci do dokonywania operacji logicznych. Bardzo cz\u0119sto stwierdza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zaburzenia mowy o charakterze artykulacyjnym, op\u00f3\u017anienie w rozwoju mowy i ubogie s\u0142ownictwo. Ze wzgl\u0119du na trudno\u015bci w rozumieniu mowy upo\u015bledzeni s\u0142abo nawi\u0105zuj\u0105 kontakty z otoczeniem. Proces uczenia si\u0119 jest bardzo powolny, niekt\u00f3rzy mog\u0105 opanowa\u0107 umiej\u0119tno\u015b\u0107 czytania i pisania w zakresie dw\u00f3ch klas szko\u0142y specjalnej. Maj\u0105 trudno\u015bci w opanowaniu umiej\u0119tno\u015bci adekwatnego zachowania si\u0119 w sytuacjach spo\u0142ecznych z powodu niezrozumienia tych sytuacji.<\/p>\n Podobnie jak wszyscy odczuwaj\u0105 potrzeb\u0119 kontaktu emocjonalnego i szacunku, s\u0105 zdolni do wyra\u017cania prostych uczu\u0107. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b upo\u015bledzonych umiarkowanie nie jest zdolna do rozumienia i odczuwania emocji wy\u017cszych, a trudno\u015b\u0107 w\u0142a\u015bciwego rozumienia zmian zachodz\u0105cych w otoczeniu powoduje, \u017ce ich emocje s\u0105 ma\u0142o zr\u00f3\u017cnicowane i nieadekwatne do bod\u017aca, kt\u00f3ry je wywo\u0142a\u0142. Na og\u00f3\u0142 potrafi\u0105 wyrazi\u0107 swoje potrzeby.<\/p>\n U os\u00f3b tych bardzo zaburzona jest sfera motoryczna. Cz\u0119ste s\u0105 zaburzenia koordynacji ruchowej i wzrokowo \u2013 ruchowej. Sprawno\u015b\u0107 manualna na bardzo niskim poziomie. Wykonywane ruchy s\u0105 niezborne i niezr\u0119czne, brak w nich precyzji i p\u0142ynno\u015bci. Cz\u0119stym elementem dodatkowym jest istnienie stereotypii ruchowych. Upo\u015bledzeniu w tym stopniu towarzysz\u0105 cz\u0119sto zmiany w wygl\u0105dzie zewn\u0119trznym, przykurcz ko\u0144czyn i niedow\u0142ady. Osoby te s\u0105 na og\u00f3\u0142 samodzielne w samoobs\u0142udze. Mog\u0105 same wykonywa\u0107 proste czynno\u015bci i wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z innymi, pod warunkiem, \u017ce wymagania stawiane im b\u0119d\u0105 dostosowane do ich mo\u017cliwo\u015bci wykonawczych.<\/p>\n 4. Problematyka bada\u0144<\/span><\/p>\n Problematyka prowadzonych bada\u0144 dotyczy charakterystyki rysunku postaci ludzkiej wykonanego przez m\u0142odzie\u017c upo\u015bledzon\u0105 umys\u0142owo w stopniu umiarkowanym i sprowadza si\u0119 do odpowiedzi na pytanie: jakie s\u0105 cechy charakterystyczne rysunku postaci ludzkiej wykonanego przez m\u0142odzie\u017c upo\u015bledzon\u0105 umys\u0142owo w stopniu umiarkowanym. Przy analizie rysunk\u00f3w brane by\u0142y pod uwag\u0119 nast\u0119puj\u0105ce ich cechy:<\/p>\n Pos\u0142u\u017cy\u0142am si\u0119 metod\u0105 bada\u0144 jako\u015bciowych, analiz\u0105 wytwor\u00f3w plastycznych m\u0142odzie\u017cy upo\u015bledzonej umys\u0142owo. Jest to formalna analiza rysunku postaci ludzkiej. Zebrane prace ocenia\u0142 zesp\u00f3\u0142 z\u0142o\u017cony z trzech nauczycieli wed\u0142ug wymienionych cech i \u015bci\u015ble okre\u015blonych wska\u017anik\u00f3w.<\/p>\n W literaturze metodologicznej wymienia si\u0119 3 sposoby doboru os\u00f3b do bada\u0144:<\/p>\n celowy, losowy i ochotniczy. W badaniach dla dokona\u0142am celowego doboru os\u00f3b badanych, w oparciu o kryterium wieku (m\u0142odzie\u017c 15 \u201318 lat) oraz poziomu intelektualnego (upo\u015bledzenie umys\u0142owe w stopniu umiarkowanym ).<\/p>\n Badania przeprowadzono w Zespole Szk\u00f3\u0142 Specjalnych w Inowroc\u0142awiu, w I i II klasie \u201e \u017cycia \u201e Gimnazjum Specjalnego. Uczestnikami bada\u0144 by\u0142o 15 os\u00f3b (5 dziewcz\u0105t i 10 ch\u0142opc\u00f3w ). <\/p>\n Badania przeprowadzono w szkole, w czasie zaj\u0119\u0107 lekcyjnych. Badaj\u0105cy w obecno\u015bci nauczyciela prowadz\u0105cego lekcj\u0119, po rozdaniu m\u0142odzie\u017cy potrzebnych materia\u0142\u00f3w (kartka od bloku rysunkowego, o\u0142\u00f3wek i kredki ) wydawa\u0142 kr\u00f3tk\u0105 instrukcj\u0119 \u201eNarysuj cz\u0142owieka \u201e , nie udzielaj\u0105c \u017cadnych dodatkowych wyja\u015bnie\u0144. Czas przeznaczony na wykonanie zadania wynosi\u0142 20 minut. Zebrane rysunki ocenia\u0142 zesp\u00f3\u0142 z\u0142o\u017cony z 3 os\u00f3b; badaj\u0105cy oraz dwie nauczycielki z Gimnazjum Specjalnego wed\u0142ug 13 \u015bci\u015ble okre\u015blonych cech rysunk\u00f3w i ich wska\u017anik\u00f3w.<\/p>\n 5.Wyniki bada\u0144<\/span><\/p>\n Ocena rysunk\u00f3w nie jest spraw\u0105 prost\u0105, trudno zachowa\u0107 obiektywizm wydawanych opinii. W celu zobiektywizowania wynik\u00f3w, oceny wszystkich rysunk\u00f3w dokonywa\u0142 zesp\u00f3\u0142 z\u0142o\u017cony z 3 os\u00f3b. Przy ocenie rysunk\u00f3w postaci ludzkiej brano pod uwag\u0119 13 cech, kt\u00f3rym przypisano konkretne wska\u017aniki. Jak wynika z bada\u0144 oko\u0142o 73% badanych potrafi\u0142o przedstawi\u0107 posta\u0107 cz\u0142owieka, w 20% prac jest to forma g\u0142owonoga, charakterystyczna dla rysunk\u00f3w dzieci w wieku przedszkolnym, dla kt\u00f3rych to poszczeg\u00f3lne cz\u0119\u015bci cia\u0142a s\u0105 jeszcze ma\u0142o istotne, liczy si\u0119 cz\u0142owiek jako ca\u0142a istota. Lokalizacja element\u00f3w postaci w znacz\u0105cym stopniu, bo a\u017c w 40% jest nieprawid\u0142owa, ale dotyczy to nie tylko g\u0142owonog\u00f3w, gdzie z za\u0142o\u017cenia brak pewnych cz\u0119\u015bci, ale tak\u017ce w oko\u0142o 20% prac, kt\u00f3re ukazywa\u0142y posta\u0107 na przyk\u0142ad r\u0119ce odchodz\u0105ce od szyi b\u0105d\u017a wyrastaj\u0105ce ze \u015brodka tu\u0142owia.<\/p>\n G\u0142owa ma kszta\u0142t ko\u0142a w 100% rysunk\u00f3w, m\u0142odzie\u017c upo\u015bledzona tak jak dzieci w m\u0142odszym wieku szkolnym nie wyodr\u0119bnia podbr\u00f3dka i nie rysuje owalu, kt\u00f3ry stanowi bardzo naturalistyczny obraz g\u0142owy. Jest ona nieproporcjonalnie du\u017ca w stosunku do reszty cia\u0142a, co mo\u017ce sugerowa\u0107 jej emocjonaln\u0105 wa\u017cno\u015b\u0107 w postrzeganiu ludzi przez osoby umys\u0142owo upo\u015bledzone. W 1\/3 badanych rysunk\u00f3w g\u0142owa \u0142\u0105czy si\u0119 bezpo\u015brednio z tu\u0142owiem, brakuje szyi, natomiast w 66,67% szyja ma kszta\u0142t prostok\u0105ta i jest zbyt d\u0142uga. Spos\u00f3b przedstawiania nosa – w 20% badanych prac nie ma go wcale, 33,33% m\u0142odzie\u017cy rysuje najprostsz\u0105 jego form\u0119, czyli prost\u0105 kresk\u0119, a 46,67% przedstawia nos w dw\u00f3ch wymiarach za pomoc\u0105 linii \u0142amanej.<\/p>\n Uzyskane wyniki odpowiadaj\u0105 opracowanym przez B. Hornowskiego badaniom rysunku nosa postaci ludzkiej wykonanego przez dzieci w przedziale wiekowym 7-11 lat, gdzie zaczyna si\u0119 kszta\u0142towa\u0107 dwuwymiarowo\u015b\u0107 w rysowaniu tego elementu twarzy. Oczy w badanych rysunkach ukazane s\u0105 w 46,67% jako og\u00f3lny kontur, zaledwie jednak 20% ma zaznaczone brwi i rz\u0119sy. 33,33% badanych ukazuje oczy jako kropki lub k\u00f3\u0142ka.<\/p>\n Usta w przewa\u017caj\u0105cej liczbie rysunk\u00f3w, bo a\u017c w 86,67% maj\u0105 kszta\u0142t owalny, w \u017cadnej z prac nie zaznaczono warg, a w 13,34% nie narysowano ust wcale, jakby stanowi\u0142y one bardzo ma\u0142o istotny element twarzy. Tu\u0142\u00f3w najcz\u0119\u015bciej, bo a\u017c w 80% ma kszta\u0142t prostok\u0105ta, zaledwie w 13,34% podj\u0119to pr\u00f3by zaznaczenia bark\u00f3w i pasa, ale s\u0105 to jeszcze bardzo nieudolne starania. W przewa\u017caj\u0105cej cz\u0119\u015bci tu\u0142\u00f3w stanowi bry\u0142\u0119, do kt\u00f3rej przyczepiono ko\u0144czyny. Zarys ubioru tak jak w pracach dzieci w m\u0142odszym wieku szkolnym utrudnia analiz\u0119 szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 budowy tu\u0142owia, ale wyra\u017anie wskazuje na istnienie wsp\u00f3lnych cech prac rysunku m\u0142odzie\u017cy upo\u015bledzonej z dzie\u0107mi w tym wieku.<\/p>\n W r\u00f3\u017cny spos\u00f3b przedstawiane s\u0105 r\u0119ce. Ponad 50%stanowi\u0105 kontury z zaznaczonymi palcami, chocia\u017c ich ilo\u015b\u0107 bywa najcz\u0119\u015bciej nieprawid\u0142owa. 26,68% rysuje tylko kreski z wystaj\u0105cymi z nich palcami b\u0105d\u017a bez nich, a 20% stanowi\u0105 prace z pokazanym konturem r\u0119ki bez palc\u00f3w. Ko\u0144czyny dolne w 86,67% to kontur z zaznaczonymi stopami, gdzie s\u0105 one zwr\u00f3cone pi\u0119tami do siebie. Nieznaczny procent, bo zaledwie 6,67% nie ma n\u00f3g, a stopy stykaj\u0105 si\u0119 bezpo\u015brednio z nadmiernie wyd\u0142u\u017conym tu\u0142owiem.<\/p>\n Ubi\u00f3r postaci – w 60% jest to og\u00f3lny zarys stroju, a w 40% rysunk\u00f3w posta\u0107 ma 2 cz\u0119\u015bci garderoby \u2013 g\u00f3rna cz\u0119\u015b\u0107 to bluzka, a dolna to w przewa\u017caj\u0105cej cz\u0119\u015bci sp\u00f3dnica, mimo, \u017ce w\u015br\u00f3d badanych dominowali ch\u0142opcy100% rysowanych postaci znajduje si\u0119 w pozycji en face, tyle\u017c samo jest ukazanych statycznie, bez najmniejszych oznak ruchu.<\/p>\n Podsumowuj\u0105c opis wybranych cech rysunku postaci ludzkiej wykonanego przez m\u0142odzie\u017c upo\u015bledzon\u0105 umys\u0142owo w stopniu umiarkowanym i por\u00f3wnuj\u0105c otrzymane wyniki z informacjami zawartymi w rozdziale: \u201eRysunek postaci ludzkiej w poszczeg\u00f3lnych etapach rozwojowych wed\u0142ug B. Hornowskiego\u201d nale\u017cy podkre\u015bli\u0107 du\u017ce podobie\u0144stwo omawianych prac do rysunk\u00f3w dzieci w wieku od 7 do 11 lat, chocia\u017c czasem pod koniec omawianej fazy rozwojowej dzieci prawid\u0142owo rozwijaj\u0105ce si\u0119 intelektualnie bardziej swe rysunki doskonal\u0105.<\/p>\n Zamieniaj\u0105 na przyk\u0142ad sztywne kontury ko\u0144czyn w obraz bardziej naturalistyczny nadaj\u0105c im kszta\u0142t przez zaznaczenie staw\u00f3w. Rysuj\u0105 posta\u0107 z profilu, a nie jak dotychczas tylko w ustawieniu frontalnym i zaczynaj\u0105 nadawa\u0107 jej pewne znamiona ruchu przez uniesienie r\u0105k b\u0105d\u017a odwr\u00f3cenie g\u0142owy.<\/p>\n O poprawnym spostrzeganiu i odzwierciedlaniu rzeczywisto\u015bci decyduje prawid\u0142owe funkcjonowanie aparatu odbieraj\u0105cego bod\u017ace (zmys\u0142y), przewodz\u0105cego impulsy nerwowe oraz przetwarzaj\u0105cego i odbieraj\u0105cego informacje. U os\u00f3b upo\u015bledzonych umys\u0142owo istnieje globalny deficyt poznawczy wyra\u017caj\u0105cy si\u0119 zaburzeniami w sferze spostrzegania, my\u015blenia, uwagi, pami\u0119ci i sprawno\u015bci motorycznej, w tym tak\u017ce i manualnej. Znaczne uszkodzenie centralnego uk\u0142adu nerwowego, wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puj\u0105ce cz\u0119sto schorzenia somatyczne, w tym narz\u0105d\u00f3w zmys\u0142\u00f3w sprawiaj\u0105, \u017ce poznanie \u015bwiata jest niepe\u0142ne i ograniczone. Psycholog B.Inhelder opieraj\u0105c si\u0119 na teorii rozwoju inteligencji J.Piageta osadzi\u0142a funkcjonowanie doros\u0142ych os\u00f3b upo\u015bledzonych w stopniu umiarkowanym na etapie stadium przedoperacyjnego inteligencji intuicyjnej, charakterystycznego dla rozwoju dzieci w wieku od 7 do 9 roku \u017cycia. Analiza rysunk\u00f3w postaci ludzkiej potwierdza ich ogromne podobie\u0144stwa do prac dzieci w m\u0142odszym wieku szkolnym. Brak jeszcze w nich wyodr\u0119bnionych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w budowy anatomicznej. W prymitywnej formie ukazane s\u0105 poszczeg\u00f3lne elementy twarzy, ko\u0144czyny g\u00f3rne jak i dolne nie stanowi\u0105 naturalistycznego obrazu, gdy\u017c ukazany jest ich kontur. Posta\u0107 jest jednowymiarowa, sztywna i pozbawiona \u017cycia. Wiedza o otaczaj\u0105cym \u015bwiecie, mo\u017cliwo\u015bci intelektualne i manualne pozwalaj\u0105 m\u0142odzie\u017cy upo\u015bledzonej umys\u0142owo rysowa\u0107 posta\u0107 ludzk\u0105 tak jak dzieciom prawid\u0142owo rozwijaj\u0105cym si\u0119 w pocz\u0105tkowym okresie nauki szkolnej.<\/p>\n OPRACOWANIE: mgr Janina Jask\u00f3lska<\/p>\n Bibliografia.<\/p>\n Rysunek jako efekt dzia\u0142a\u0144 cz\u0142owieka mo\u017ce by\u0107 wa\u017cnym \u017ar\u00f3d\u0142em informacji o jego autorze. Stanowi graficzn\u0105 posta\u0107 wypowiedzi ludzkiej odzwierciedlaj\u0105c\u0105 procesy […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[16],"tags":[],"class_list":["post-1179","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-joomla"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wp.vh20375.vh.net.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1179","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wp.vh20375.vh.net.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wp.vh20375.vh.net.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.vh20375.vh.net.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.vh20375.vh.net.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1179"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wp.vh20375.vh.net.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1179\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wp.vh20375.vh.net.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1179"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.vh20375.vh.net.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1179"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.vh20375.vh.net.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1179"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
\n